Randje per week 2015

Eigenlijk ben ik helemaal niet zo “van het borduren” maar meer van “het haken”. Wel heb ik een grote belangstelling voor oude patronen (al langere tijd ben ik opzoek naar haakpatronen van onder meer oude (daagse)streekdrachtmutsen).

Uiteindelijk ben ik toch begonnen aan het “randje per week” 2015, weliswaar niet 20 cm, maar 10 cm breed. Alle randjes zijn afkomstig van “schoollapjes” die gemaakt werden op de lagere school als onderdeel van de lessen in “Nuttige Handwerken”. Oorspronkelijk bedoeld om te leren hoe je je linnenuitzet moest voorzien van een merkteken. In mijn bezit twee van deze rode schoollapjes, geborduurd door Elisabeth van Dorsten in 1910 en Elisabeth de Jonge in 1934.
Schoollapjes
De eerste steekjes zijn geborduurd.
Deze stekenlap wil ik graag een persoonlijk accent meegeven. Het jaartal en mijn initialen WJ krijgen een plaats tussen de randjes evenals een “bewerking” van ons familiewapen.
Borduurpatroon Familiewapen
Mijn voorouders komen uit het Noordelijke deel van Friesland. In het familiewapen dat een aantal jaren geleden ontworpen is voor mijn familie heeft het traditionele Friese “uilenbord” een belangrijke plaats.
Het uilenbord zoals het in Noord Friesland voorkomt, wordt van oudsher gebruikt om een kwetsbaar punt in de dakconstructie met een driehoekig bord te verstevigen. Het ronde gat is bedoelt als toegang voor uilen en vogels. Deze opening is in Noord Friesland afgesloten met een kruis. Een rune teken als symbool van voor- en najaar, een vraag om de zegen en bescherming bij het zaaien en oogsten. In het midden een versierde balk, die de makelaar wordt genoemd, met op de top een gesloten tulp als teken van hoop. Aan weerzijden een “knobbel”zwaan met een gebogen hals als teken van sierlijkheid. Tegelijkertijd verwijzen de zwanen naar het christelijke symbool voor naastenliefde.
Het tweede deel van ons familiewapen is afgeleid van het gemeentewapen van Zwartsluis de plaats waar ik geboren ben. Volgens de legende is het schaakbord van Zwartsluis, als gemeentewapen ontstaan nadat één van de schansen werd veroverd omdat 2 officieren zaten te schaken.
Familiewapen Jousma
Ik heb er voor gekozen om te beginnen met twee randjes die ook op de letterlap staan die Elisabeth de Jonge gemaakt heeft toen ze 9 jaar oud was. Hierna heb ik het wapen geborduurd, waarna de randjes van 2015 volgen.
Randje per week 2015

“Oefening baart kunst”

“Breien, naaien, stoppen, merken, borduren” 1) waren tot de 20e eeuw een belangrijk deel van de dagelijkse bezigheden van de vrouw. Niet als vrijetijdsbesteding, maar voor veel vrouwen was het vaak (bittere) noodzaak om goed te kunnen omgaan met naald en draad. Textiel was duur en linnengoed en kleding werden in een huishouding intensief gebruikt. Een linnenuitzet werd bovendien vaak door de meisjes zelf gemaakt, voordat ze het huis uitgingen.
In vroeger jaren gingen meisjes veelal tot hun 12e jaar naar school. Vanaf die leeftijd en soms zelfs jonger werkten zij mee in het huishouden, op het land, in de spinnerij, in de weverij, in de blekerij of in de winkel. Voortgezet handwerkonderwijs werd op allerlei manieren en in verschillende scholen gegeven aan deze meisjes. 
Voor dochters van welgestelde ouders waren er de kostscholen (ook  wel Franse kostscholen genoemd), of thuis les door een huislerares of gouvernante. 
De weeshuisscholen; de lessen op het gebied van handwerk omvatten breien, wol- en linnennaaien, borduren, kanten naaien en klossen en herstelwerk. 
Avondnaaischolen; onderwijs in de beginselen van het naaien. Onderwijs te geven in “nuttige handwerken”
De linnennaaisters, zij gaven hun leerlingen les in de praktijk.
Letterlap: lap om zich te oefenen in het borduren van merkletters.
Een letterlap bevat alleen maar alfabetten in verschillende grootte en uitvoering.
Merklap: geborduurde alfabetten en motieven willekeurig gerangschikt om borduurvaardigheden te vergroten.
Het borduren van een merklap behoorde tot de opvoeding van meisjes van +/- 6 tot 12 jaar, in de 16e tot de 20e eeuw.
Op merklappen zijn letters en motieven geborduurd die als voorbeeld dienden om linnengoed te merken. Dit merken was noodzakelijk voor linnengoed dat naar een gezamenlijk bleekveld werd gebracht om weer spierwit te worden. Ook konden geborduurde  merken als herkenningsteken gebruikt worden om verdronken personen te identificeren. Veel van de gebruikte motieven hebben een symbolische betekenis (Merklapmotieven en hun symboliek, Albarta Meulenbelt-Nieuwburg).
Borduurlap: begin 19e eeuw worden er lappen gemaakt die een mooie geborduurde rand hebben en de motieven worden meer symetrisch gerangschikt. Op een borduurlap is niet altijd een alfabet geborduurd. 
Stekenlap: op een stekenlap worden verschillende borduursteken en borduurtechnieken geoefend. 
Stoplap: een lap waarop je moet leren stoppen of waarmee een gat wordt dichtgemaakt. Herstellen van stoffen. 
Naailap: oefenlap voor het maken van naden, zomen, stiksels, gaten, knoopsgaten en spliten.
Broddellap of breilap: oefenlap om het breien te leren. Vooral breisteken met variaties in het recht en averecht breien en ajour- of kantbreien. Wordt tegenwoordig ook breirol genoemd. Vooral toegepast in de 19e en begin 20e eeuw. 
Bronnen:
1) Letter voor letter, merklappen in de opvoeding van Friese meisjes, 
Gieneke Arnolli 
Rosalie Sloof  
Stop- en borduurlappen, 
Bix Schipper-van Lottum
Wikipedia

Op de boot

Twee nachten, in mijn eentje op de boot. Zo nu en dan doe ik dat, even een dag alleen op pad en morgen een heerlijke verwenmiddag bij de kapper en de schoonheidsspecialiste. Verder heb ik twee tassen met spullen meegenomen, boeken, tijdschriften, haakwerk, borduurwerk, een pakket met nieuwe breiwol, patronen en de nieuwe gemaakte tassen om te fotograferen voor het weblog. Het zal er wel op neer komen dat ik maar de helft van de leuke dingen doe, van wat ik graag zou willen doen. Maar dat maakt allemaal niet zoveel uit. Ik ga in ieder geval genieten.