Nuttige Handwerken

Eerder geplaatst op “Tassen die bij je passen”, 16 februari 2012.

Wanneer ik als jong meisje van een jaar of tien logeerde bij mijn opa en oma, kreeg ik van mijn tante die nog thuis woonde “handwerkles”. Mijn tante had een handwerkakte (akte K) en was handwerklerares. Ze werkte in de jaren vijftig als lerares handvaardigheid, op verschillende scholen, waaronder de basisschool van Laaghalerveen (buurtschap in de voormalige gemeente Beilen).
00063
Ik leerde met de hand te naaien, breien en borduren. Later op school hadden de vakken voor handvaardigheid en tekenen mijn bijzondere belangstelling. In de periode tussen eind jaren zeventig en eind jaren tachtig heb ik heel wat kleding zelf gemaakt en mooie truien en vesten gebreid. Daarna raakte deze hobby enigszins op de achtergrond. Maar enkele maanden geleden heb ik “de draad weer opgepakt”. Mijn eerste sjaal was zo gebreid. Nu ben ik aan een volgend werkstuk begonnen, het haken van een omslagdoek. Dit weekend, 17-19 februari 2012, wordt in Zwolle de Handwerkbeurs georganiseerd. Ik ga morgen samen met mijn dochter, mijn twee zusjes, de vriendin van mijn neef en mijn neefje naar de beurs. Allemaal hopen we hier enige creatieve ideeën op te doen!

Dagje uit in de stad Kampen

Aanstaande zaterdag 16 september staat de stad Kampen weer bol van allerlei activiteiten.

Oogstdag Kampereiland:
Aan de Heultjesweg 31, bij de museumboerderij Erf 29 vindt op zaterdag 16 augustus de jaarlijkse Oogstdag Kampereiland plaats. Van 11.00-17.00 uur kun je zien hoe men vroeger ploegde, hooide en oogstte. Oude ambachten, een markt met streekproducten en een optreden van een klederdrachtgroep. Kortom genieten van cultureel erfgoed.

Het Kamper Stripspektakel
Meer dan 65 bekende striptekenaars maken hun opwachting in de stad, tussen het van Heutszplein en het Stedelijk Museum.

Creaspektakel
Tegelijkertijd wordt aan de andere kant van het Stedelijk Museum een Creaspektakel georganiseerd door het Hobbyjournaal. Je vindt hier meer dan 60 verschillende kraampjes met de nieuwste hobbyartikelen.

Gehaakte kindermuts

Creatief bezig zijn, een gehaakte kindermuts.

Kampen, sigaren, sigarenbanden en klederdracht

Ik ben op zoek naar mijn biologieschrift uit de jaren zeventig. Het moet er zijn, maar zo goed opgeruimd dat ik het niet kan vinden. Terwijl ik aan het zoeken ben kom ik wel van alles tegen wat net zo interessant is. Drie schriften met sigarenbandjes. Het leukst zijn de sigarenbanden die te maken hebben met de Kamper sigarenindustrie. Bekend is de fabriek van W.G. Boele, “La Bolsa” en het door hun gebruikte merk “Uiltje”. De fabriek was de grootste van Kampen, had vrijwel het complete toeleverings-, productie-, en verpakkingsproces in eigen hand en beschikte over een eigen drukkerij. Onderstaand enkele sigarenbanden, uit de schriften, van “Uiltje” met hierop afgebeeld dames in klederdracht.
sigarenbanden klederdracht

  1. Soest – Eemnes (1962)
  2. Uiltje
  3. Hindeloopen (1962)
  4. Marken (1962
  5. Zierikzee (1962)
  6. Schouwen Duiveland (1962)

Mijn zoektocht naar het biologieschrift gaat verder. Ten einde raad besluit ik verder te zoeken in de doos “genealogie”, echter zonder resultaat. Maar de eerste doos die ik te pakken heb is een oude sigarenkist van het merk Uiltje. Toeval? Ik weet het niet, maar misschien moet ik maar eens gaan opschrijven wat er allemaal in die dozen verborgen zit?
sigarenkist "Uiltje" Kampen

Van klaprozen en korenvelden

Hebben jullie soms, ook zo´n heimwee naar die korenvelden met korenbloemen en klaprozen. Weilanden met kievitsbloem, boterbloemen en pinksterbloemen. Velden met kamille en margrieten, klaver en koekoeksbloem, dovenetel en smeerwortel?
Dat zijn voor mij bekende bloemen en planten, vroeger stonden de weilanden en  bermen er vol mee.

In NRC-Next van donderdag 9 augustus 2012 stond een artikel over, Red de vergeten plant, tover je tuin om in een paradijs voor zeldzame planten. Soorten uit de categorie ‘zeer zeldzaam’ op de rode lijst van in Nederland verdwenen en bedreigde planten kun je als je goed zoekt bijna allemaal kopen bij de kweker. U kunt zelf de bedreigde plantensoorten redden in uw stadstuin. Op “De Boerderij” zijn ze altijd blij met zakjes gemengd zaad om te zaaien in de bermen en rondom het erf.

Schuin tegenover de woning in de Voorstraat 2, in de Hanzestad Kampen, staat nog een deel van de oude stadsmuur, begroeid met muurbloem. De meest noordelijke plek in Europa waar deze plant nog in het wild voorkomt. Andere soorten muurplanten die hier nog voorkomen zijn Muurleeuwebek  en Gele Helmbloem.

Muurbloem, stadsmuur Kampen

Informatie muurbloem

Arretjescake

Auteur(s) Martine Wittop Koning
Titel Calvé-Delft’s Winterboekje
Uitgever Nederlandse Oliefabrieken Calvé Delft
Jaar 1933-1934, 1935
Druk ?
Afmeting 15 x 19,5 cm.
Inhoud Recepten van Martine Wittop Koning
Opmerking Boekje in mijn bezit.
Pagina’s 96
Trefwoord Kookboek, Recepten, Calvé Delfia, SISO 629.2

Arretjescake
Arretjescake een recept dat mijn moeder met enige regelmaat als “gebak” voor de zondag maakte. Het geheim van het recept is dat je eerst het plantaardige vet moest smelten en mengen met de ingrediënten en het daarna weer moest laten opstijven. Wat ik mij nog herinner is, dat een van de keren dat mijn moeder arretjescake maakte het beslag niet wilde opstijven, bij gebrek aan een koelkast, werd de cake buiten neergezet. De Arretjescake wordt ook wel Pletskeskoek (Limburg) of Arretjenofcake genoemd. Naar de gratis boekjes over de avonturen van Arretje Nof die men kon sparen met zegeltjes, die je kon vinden op de verpakkingen van margarine van de NOF, de Nederlandsche Oliefabriek, opgericht in 1883 te Delft. Later bekend als Calvé Delft. De boekjes werden in 1926 en 1927 geschreven en getekend door Johan Fabricius. Het originele recept staat in het “Calvé-Delft’s Winterboekje”, recepten van Martine Wittop Koning.

Recept arretje-cake:
250 gr. (1/2 tablet) Delfia of Delfrite,
5 afgestreken eetlepels cacaopoeder,
200 gr. (2 ons) suiker,
1 a 2 eieren,
200 gr. (2 ons) in stukjes gebroken biscuit (bv. “Petit-beurre” of “Maria”).
Roer de eieren met de suiker glad: voeg er dan lepel voor lepel de cacao bij met desverkiezende ~ voor de fijne smaak ~ ook een theelepel sterk koffie-extract. Smelt de Delfrite of de Delfia, voeg die bij het mengsel en blijf roeren, tot alles samen een gelijkmatig gebonden geheel vormt; roer er dan de in kleine stukjes gebroken biscuits door. Vorm, met behulp van een paar messen, de thans soepele massa op een velletje boterhampapier tot een ronde of langwerpige cake; zet die op een koele plaats, zodat het vet kan stollen en aan de taart de nodige vastheid en snijdbaarheid kan geven. Gebruik ’s zomers bij voorkeur Delfia, omdat de cake anders licht te slap zal blijven.

Culinaire ontdekkingstocht, Vorstelijk Tafelen

De reis wordt vervolgt naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Vorstelijk tafelen?… is voor iedereen !  Een route langs bijzondere locaties die je laat kennismaken met (eet)tradities uit Nederland.

Op het “Indisch achtererf” raken we in gesprek met een medewerkster, ze laat ons ruiken aan een “Kretek”, een sigaret met kruidnagel. Deze traditionele sigaret bevat twee delen tabak en een deel kruiden en dankt zijn naam aan het knetteren wanneer hij wordt aangestoken.

Bij “de arbeiderswoningen” tradities als “eierkoeken met boter” en “beschuit met muisjes”. Een voorraad “Inmaak” voor de winterperiode. In de keuken geen afwasborstel uit de winkel, maar zelfgebreide doekjes voor de vaat.
Inmaak
Gebreid vaatdoekje
In de “Bierbrouwerij Ulvenhout” wordt een bovengistend bier gebrouwen. Op deze warme dag is het proeven van een heerlijk witbier dan ook geen straf.

“Herberg de Hanekamp” in deze Zwolse herberg kun je genieten van een overheerlijke lunch. Kropsla met eieren een vorstelijk gerecht. Maar ook de gebakken leverworst met brood en tomatensalade smaakt prima.

Helaas is vandaag de “Stoomzuivelfabriek Freia”, uit Veenwouden gesloten.

Wanneer je binnenloopt bij de “Boerderij uit het Groningse Beerta”, ruik je uitgebakken spek en de geur van kruidnagel en kaneel. Of we willen proeven van de watergruwel (ook wel krentjebrij, kersenbrij of de fabrieksmatig geproduceerde Bessola genoemd). Het smaakt heerlijk en is bovendien makkelijk zelf te maken met (vlug)gort, suiker, kaneel en bessensap. Op de tafel staat uitnodigend een schaal met gebakken Grunneger Kruudkouke klaar om te proeven.
Even een foto van het recept:
Recept kruudkouke
“Bakkerij Zaanstreek”, Fryske dumkes zoete koekjes met anijs en hazelnoten. Arretjescake, het originele recept staat in het Calvé-Delft’s Winterboekje uit 1933.

In het “Chinees restaurant Azië”, wordt er voor je gekookt. Vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw werden de Chinese restaurants in Nederland steeds populairder. Mijn vader was één van de Nederlanders die in de jaren 1949-1951 in Nederlands Indië is geweest. Bij ons thuis kwam vanaf de jaren zestig met enige regelmaat “nasi met gebakken ei” op tafel.
Recept nasi
Uiteraard valt er nog veel meer te zien en te beleven in het Nederlands Openluchtmuseum Arnhem. Een bezoek meer dan waard!

Tientallen skeletten opgegraven in Kampen

Tijdens opgravingen in de binnenstad van Kampen, op het terrein van het oude verzorgingshuis Margaretha, zijn de afgelopen dagen meerdere skeletten opgegraven. Ze liggen op een plaats waar in de veertiende eeuw de begraafplaats was van het St. Geertruidengasthuis. Tijdens het archeologisch onderzoek zijn er ook resten gevonden van de ziekenzaal van het gasthuis, afvalkuilen en beerputten.
Archeologische opgravingen in Kampen
Bron:
Opgravingen skeletten.

Trommelkoek

Per jaar eten we 14,5 kilo koek, taart en ander gebak per persoon. Al in de 17e eeuw werden de Hollanders “Koecketers” genoemd in het buitenland. Er was geen gezin waar dagelijks koek op tafel kwam. Elke feestdag kende zijn eigen gebak of koek. Ook in onze tijd herinneren nog vele gebruiken en recepten aan talloze lekkernijen.
Op deze plaats wil ik noemen:
Trommelkoek
Trommelkoek, een soort van pannenkoeken beslag gevuld met rozijnen. Het beslag wordt au bain marie gaar gekookt in een speciale blikken trommel.
Jan in de zak, een soortgelijk deeg wat gaar gekookt wordt in een speciale linnenzak of schone theedoek, dichtgebonden met een touwtje.
Poffert zoals mijn moeder die maakte. Beslag van zelfrijzend bakmeel, melk, eieren en rozijnen. In de braadpan worden eerst plakjes spek uitgebakken, waarna het stevige beslag in de pan wordt gedaan en op het fornuis langzaam gaar gebakken. Op de helft van de bereidingstijd wordt de koek een keer omgekeerd.
Bovenstaande gerechten zijn erg lekker met boter en suiker. Mijn moeder maakte “stip” voor bij de poffert. Warme melk met stroop en een klontje boter.
Trommelkoek
Het recept wat ik gebruikt heb:
250 gram zelfrijzend bakmeel
2 1/2  dl melk
2 eieren
rozijnen
snufje zout
tenminste 1 1/2 uur in een pan kokend water

Bron:
Jan in de zak en andere gerechten uit de regio : Recepten, beschouwingen en anekdotes verzameld en geschreven door het Werkverband Dialekten van de IJsselakademie Kampen 1986.

Krant van de Aarde

Woudsend, korte vakantie

Vorige week woensdag vertrok ik vanuit Kampen met de bus naar Woudsend voor een korte vakantie. Een paar dagen alleen op stap. Ik was nog maar net onderweg en had al vertraging door de weg werkzaamheden bij Kampen. Donderdagmorgen, weer met de bus, maar nu naar Sneek naar het Fries Scheepvaart Museum. Een bezoek aan de bibliotheek, op zoek naar informatie over de werfplaat van scheepswerf Fa. J.A. Visscher en Zn. te Zwartsluis en N.V. Scheepswerf Kampen te Kampen.
Beide werfplaten komen uit de collectie van de heer Ton Bodewes en zijn niet te bezichtigen. Wel krijg ik een foto toegestuurd per mail. Voor verder onderzoek naar de voormalige scheepswerf van Visscher uit Zwartsluis zal ik naar het “Maritiem Museum Rotterdam” moeten.
Scheepswerf Visscher Zwartsluis
In mijn bezit is een voorwerp, een soort pin, met op het uiteinde een voorstelling van een schip. Mijn vraag aan de medewerkster van het museum was of zij me kon vertellen wat het voorstelde en waar het voor gebruikt werd. Helaas ! Een vergelijkbaar voorwerp komt niet voor in de collectie en een antwoord op de vraag is vooralsnog niet voorhanden.
Pin met voorstelling schip Wie het weet mag het zeggen!

Mijn volgende vraag is een verzoek, om informatie en (haak)patronen van een Friese “daagse” muts, zoals die o.a. gedragen werd door mijn Friese overgrootmoeder Klaaske Smits. Bij de daagse dracht, na circa 1870, droeg men in het werk en naar de markt een eenvoudige ochtendmuts van katoen of van haakwerk.
Klaaske Smits
In mijn bezit is één patroon, wat uitgegeven is door weekblad Boerderij, 25 november 1981, maar er moeten vast vele variaties geweest zijn.
Friese gehaakte muts
Ik heb heel wat informatie over de Friese streekdracht bekeken, maar heb geen nieuwe patronen gevonden.
Wel tips om verder te zoeken:
De textiel afdeling van het Fries museum.
Het Zuiderzeemuseum.
Openluchtmuseum Arnhem.
De stichting Kostumkommisje Fryslân.
Federatie van Folkloristische Groepen in Nederland.

Geraadpleegde literatuur:
Erfenis van eeuwen, Brabantse mutsen uit grootmoeders tijd, Cruys Voorbergh.
Aangekleed gaat uit.
Alledaagse dingen, nieuwsblad voor volkscultuur (FFGN).

Uit N.W.H Geluiden, februari 1958

Personeelsblad N.W.H. Geluiden,
Nummer 2, februari 1958

Wat gebeurd er bij de N.W.H. ? (NV Vervoermaatschappij De Noord-Westhoek te Zwartsluis)

Antwoord: heel veel. Van vroeg tot laat door kruisen onze bussen het vervoersgebied en ieder met schrijverstalenten zou elke dag een boek kunnen schrijven. ’t Zou wat veel worden. En laten we daarom eens een paar momentopnamen maken. Hoe laat? 11.09? Afgesproken.
We nemen een vliegmachine en “hangen” om 11.09 boven ons gebied.
Chauffeur Franken is op weg naar Blokzijl bij Ruimzicht net die boer, die altijd midden op de weg zit met zijn trekker, voorbijgereden. Walburg neemt aan De Noorde een passagier uit Genemuiden op, die ’t maar lastig vindt dat op dat uur nou net geen bus van Genemuiden rijdt en van de Linde zit zich suf te piekeren, hoe hij overmorgenavond 9 wagens met de bijbehorende bemanning voor Steenwijk bij elkaar grijpt. Peter van Dijk rijdt op z’n dooie gemak tussen Giethoorn en Steenwijk met een (helaas) bijna lege bus, en denkt er aan dat hij zondag best vrij zou willen zijn, maar dat…… Doosje staat met zijn bus voor de IJsselbrug (Kampen) en kan er niet over omdat in het midden twee militaire vrachtwagens klem zitten. Hij rekent, en denkt aan de aansluiting straks in Zwartsluis.
IJsselbrug Kampen
Veneberg is net klaar gekomen met z’n eerste doorsmeerbeurt vandaag, die erg meezat, en veegt z’n handen af. De direkteur en z’n staf bespreken een zwaarwichtig kostenprobleem, maar zitten er toch op hun gemak bij. Alie Wink is op ’t postkantoor en haalt een aangetekend schrijven op, dat later blijkt de nieuwe concessie’s voor 1958 t/m 1967 te bevatten. In Meppel en in Emmeloord zit er één aan de koffie, waarbij we moeten vaststellen, dat de laatste dik te vroeg is binnengekomen, en daarom noemen we z’n naam niet, maar Winters benut zijn tijd en rekent in Meppel onderdehand zijn staat van gisteren uit. 
Station Meppel
Op de Blauwe Hand-lijn heerst in dit stille uur rust; Duiven had een paar uur geleden een lekke band en rent Steenwijk binnen, nog net op tijd voor de trein. En die andere in Steenwijk die uit Emmeloord kwam maakt een praatje met zijn collega van de N.T.M. en ze vinden beide dat het vanmorgen vroeg maar glad en mistig was. “Heb je gehoord van die bus”, en dan volgt een verhaal over een boom, enz. Monteur Dijkstra is even aan het proefrijden, en kijkt juist om hoe de banden na de remproef op de weg tekenen, terwijl Femmigje de passagiers van De Noorde bedient en onderdehand aan de toekomst denkt. Winters “van ’t veer” kijkt naar links en kijkt naar rechts, van die kant één, en ginds één, nee ’t lukt niet. Maar even wachten. En zo zouden we over ieder wat kunnen vertellen. (Er moet wat over blijven voor een volgende keer).
XX” 

Jammer genoeg staan er twee kruisjes onder het artikel, ik weet dus niet wie dit stukje geschreven heeft.